Pardus ve Linux Sistemlerde TÜBİTAK AKİS ve E-İmza Kurulum Rehberi
Türkiye'de kamu kurumlarında, adliyelerde, üniversitelerde ve yerli yazılım ekosisteminde TÜBİTAK BİLGEM tarafından geliştirilen milli işletim sistemimiz Pardus kullanımı her geçen gün yaygınlaşmaktadır. Linux tabanlı işletim sistemlerine geçiş yapan kamu personeli, avukatlar ve mühendislerin karşılaştığı ilk soru ise 'Elektronik imzamı Pardus veya Ubuntu üzerinde nasıl çalıştırırım?' olmaktadır. Windows ortamında sihirbazlarla otomatik kurulan sürücüler, Linux dünyasında birkaç temel paket kurulumu ve servis yapılandırması gerektirir. Bu rehberde, Pardus 23 ve güncel Debian/Ubuntu sistemlerde e-imzanızı sıfırdan sorunsuz çalışır hale getirme adımlarını komut komut paylaşıyoruz.
1. Linux Üzerinde E-İmza Mimarisi: Temel Paketler
Linux işletim sistemlerinin akıllı kart donanımlarıyla iletişim kurabilmesi için üç ana katmana ihtiyaç vardır: Konuyla ilgili teknik gereksinimler ve mevzuat adımları için E-İmza Akıllı Kart Okuyucu Türleri rehberimizden de faydalanabilirsiniz.
- PC/SC Lite (pcscd): Akıllı kart okuyucuları için evrensel Linux arka plan servisidir.
- libccid: USB üzerinden bağlanan CCID uyumlu akıllı kart okuyucuların evrensel sürücü kütüphanesidir.
- AKİS Kart İzleme Aracı & PKCS#11 Kütüphanesi: TÜBİTAK UEKAE tarafından derlenmiş, kart çipindeki kriptografik sertifikaları okuyan
libakisp11.sosürücüsü.
2. Adım Adım Terminal Kurulum Komutları
Pardus veya Debian tabanlı sisteminizde Terminal (Uçbirim) uygulamasını açın ve sırasıyla şu adımları uygulayın:
Adım 1: Temel Akıllı Kart Servislerinin Kurulması
Sistem depolarındaki güncel paketleri yüklemek için şu komutları çalıştırın:
sudo apt update
sudo apt install pcscd pcsc-tools libccid libpcsclite1 openjdk-17-jre -y
Adım 2: PC/SC Servisinin Başlatılması ve Otomatik Başlatmaya Alınması
sudo systemctl start pcscd
sudo systemctl enable pcscd
Servisin durumunu kontrol etmek için sudo systemctl status pcscd komutunu verebilirsiniz. 'Active: active (running)' yazısını görmelisiniz.
Adım 3: TÜBİTAK AKİS Sürücüsünün Yüklenmesi
TÜBİTAK Kamu SM veya Akis resmi web sitesinden (akiskart.com.tr) Linux için hazırlanan .deb uzantılı paketi indirin (Genellikle akis_x.x.x_amd64.deb). İndirilenler klasörüne giderek paketi kurun:
cd ~/İndirilenler
sudo dpkg -i akis*.deb
sudo apt install -f
3. Donanımın Test Edilmesi
USB Token cihazınızı bilgisayara takın ve terminalden kart okuma testini başlatın:
pcsc_scan
Ekranda okuyucunuzun adı (örneğin OMNIKEY AG 3121 USB) ve kartın ATR (Answer To Reset) bilgisi listeleniyorsa donanım katmanı başarıyla çalışıyor demektir. Testten çıkmak için Ctrl + C tuşlarına basın.
Ardından uygulama menünüzden Akis Kart İzleme Aracı uygulamasını başlatın. Ekranda kartınızın seri numarasını ve sertifika sahibinin ismini görüyorsanız kurulum tamamlanmıştır.
4. Tarayıcı ve UYAP Entegrasyonu
Pardus üzerinde Mozilla Firefox veya Google Chrome kullanırken e-imzanızın tanınması için:
- Firefox PKCS#11 Modülü Tanımlama: Firefox Ayarlar > Gizlilik ve Güvenlik > Güvenlik Aygıtları (Security Devices) sekmesine gidin. Yükle (Load) butonuna tıklayarak modül yolu olarak
/usr/lib/libakisp11.sodosyasını seçin. - UYAP Editör Uyumluluğu: Pardus için UYAP Doküman Editörü paketini (
.deb) kurduktan sonra, editör açılışında imzalama kütüphanesi otomatik olarak/usr/lib/libakisp11.soüzerinden kartınıza erişecektir.
Sonuç
Milli işletim sistemimiz Pardus üzerinde e-imza kullanımı sanılanın aksine son derece kararlı ve hızlıdır. Yukarıdaki adımları eksiksiz tamamlayarak kamu portalları, UYAP ve EBYS sistemlerinde güvenle imzalama yapabilirsiniz.
Pardus ve Linux Sistemlerde TÜBİTAK AKİS Kurulum Tablosu Nasıl Uygulanır?
Milli işletim sistemi Pardus, Ubuntu ve Debian dağıtımlarında akıllı kart okuyucu ve AKİS paket kurulum adımları:
Linux / Pardus E-İmza Paket ve Servis Kurulum Matrisi
| Kurulum Bileşeni | Apt Paket Adı / Dosya | Terminal Kurulum Komutu | Servis Doğrulama |
|---|---|---|---|
| Akıllı Kart Servisi (PCSC) | pcscd & pcsc-tools | sudo apt-get install pcscd pcsc-tools libccid | sudo systemctl enable --now pcscd |
| TÜBİTAK AKİS Paketi | akis_2.0_amd64.deb | sudo dpkg -i akis_2.0_amd64.deb | Uygulamalar menüsünde AKİS simgesi görünür |
| Java ve PKCS#11 Köprüsü | openjdk-8-jre & libcardos | sudo apt-get install openjdk-8-jre | java -version çıktısı OpenJDK 8 doğrular |
| Kart Okuyucu Tespiti | pcsc_scan aracı | Terminalde 'pcsc_scan' komutu | Token takılınca ATR kodunun ekrana akması |